براى كسى كه قادر به تلفظ نيست ، فعلى كه دلالت بر معناى آن عقد يا ايقاع بكند ، كفايت مىكند . آيا از شخص توانا بر تلفظ نيز فعل مىتواند جايگزين قول شود يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است ( - - ) معاطات ) . فعل و رجوع : رجوع به زوجه در زمان عدّه در طلاق رجعى با گفتار و نيز فعل ، همچون لمس كردن و بوسيدن تحقق مىيابد 3 ( - - ) رجعت ) . فعل و ارتداد : كارهايى كه در راستاى مسخره كردن دين و اهانت به آن انجام مىگيرد ، مانند مسخره كردن رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله يا زير پا نهادن قرآن كريم و يا پاره كردن آن ، موجب ارتداد مرتكب شوندهء آن مىشود ( - - ) ارتداد ) . فعل مباشرى و تسبيبى : فعل به لحاظ اينكه فاعل ، آن را مستقيم و بدون واسطه ايجاد كرده و يا با فراهم كردن مقدمات آن ، سبب ايجاد فعل شده است ، به ترتيب به فعل مباشرى و فعل تسبيبى تقسيم مىشود ( - - ) تسبيب ) . فعل معصوم عليه السّلام : فعل صادر از معصوم عليه السّلام همچون گفتار او حجّت و قابل استناد و استدلال بر حكم شرعى است ( - - ) سنّت ) . از فعل به معناى دوم در باب تجارت و يمين سخن گفته‌اند . به قول مشهور ، در عقد لازم فعل ماضى معتبر است . بنابر اين ، به كار بردن فعل مضارع و غير آن كافى نخواهد بود . 4 قسم با فعل ماضى منعقد نمىشود و كفّاره‌اى جز استغفار ندارد . 5 ( - - ) عمل ) فعل تسبيبى - - ) تسبيب فعل توليدى فعل توليدى : اثر فعل . به آثار شرعى يا عقلىاى كه بر عمل انسان مترتب مىگردد ، فعل توليدى گويند ،

--> ( 1 ) . إصباح الشيعة / 57 * ( 2 ) . جواهر الكلام 9 / 315 - 319 * ( 3 ) . 32 / 179 - 180 * ( 4 ) . جامع المقاصد 13 / 11 ؛ منية الطالب 1 / 246 * ( 5 ) . عيون الحقائق 2 / 177 .